«Ενός κακού μύρια έπονται». Προκειμένου για την ΑΑΔΕ, το «κακό» ήταν η σύστασή της ως Ανεξάρτητης Αρχής και μάλιστα με προκλητικά όρια ανεξαρτησίας που την κατατάσσουν σε υποδείγματα ανεξάρτητων φορολογικών αρχών πολύ κοντά σε αφρικανικές χώρες ή τη Σιγκαπούρη αλλά πολύ μακριά από την Ευρώπη. Αυτό το γεγονός εξέθρεψε το ανεξέλεγκτο της Αρχής, η οποία το ίδιο «ανεξέλεγκτα» συμπεριφέρθηκε όλα τα προηγούμενα χρόνια απέναντι στους φορολογουμένους.

Η αποκάλυψη της «Εφ.Συν.» ότι η ΑΑΔΕ ξόδεψε 21.662.666,8 ευρώ σε συμβάσεις που συνήψε με την εκλεκτή του Δημοσίου εταιρεία Choose SA (που εξαγόρασε τη δημοσκοπική MRB) με αντικείμενο -μεταξύ άλλων- την επικοινωνιακή στρατηγική, τη διαφήμιση και τα πλάνα δημοσιότητας, είναι μια ένδειξη μεταξύ πολλών άλλων ότι η ΑΑΔΕ «εξελίσσεται σε κράτος εν κράτει».

Παγκόσμια πρωτοτυπία

Καταρχήν, στην Ευρώπη δεν υπάρχει παράδειγμα χώρας-μέλους της Ε.Ε. που να έχει αποδώσει τον τομέα των φορολογικών εσόδων και ελέγχων σε Ανεξάρτητη Αρχή που:

● Δεν υπάγεται αλλά ούτε εποπτεύεται από την κυβέρνηση ή το Κοινοβούλιο.

● Υποχρεούται μόνο σε κοινοβουλευτική ακρόαση (αλλά όχι έλεγχο).

● Δεν έχει όριο αριθμού θητειών για τον διοικητή της.

Ακόμα περισσότερο, δεν υπάρχει τέτοια Αρχή που να αναλαμβάνει επιπρόσθετα και τη διαχείριση και χορήγηση κοινοτικών επιδοτήσεων (με την απορρόφηση του ΟΠΕΚΕΠΕ).

Πρόκειται για παγκόσμιο φαινόμενο και μνημονιακή «ανωμαλία» που, αντί να απαλύνεται, με την απορρόφηση του ΟΠΕΚΕΠΕ γιγαντώνεται. Ηταν απαίτηση των δανειστών στο πλαίσιο των «μεταρρυθμίσεων» του 3ου Μνημονίου.

Ποια αρμοδιότητα απέμεινε στην ελληνική πολιτεία; Μπορεί να πραγματοποιήσει αλλαγές στον νόμο, να αναθεωρήσει το καθεστώς λειτουργίας της, να καταργήσει ή να τροποποιήσει αρμοδιότητες. Μεταξύ αυτών, μπορεί να προβλέψει όριο θητειών για τον διοικητή της. Ομως ούτε αυτό είναι τόσο απλό…

Η ΑΑΔΕ δεν είναι συνταγματικά κατοχυρωμένη Ανεξάρτητη Αρχή (όπως π.χ. το ΑΣΕΠ ή η Αρχή Προστασίας Δεδομένων). Είναι νομοθετικό δημιούργημα, επομένως η ελληνική Βουλή μπορεί να νομοθετήσει τροποποιώντας το νομικό καθεστώς της. Συνταγματικό «απαγορευτικό» δεν υπάρχει.

Παρ’ όλα αυτά, η ΑΑΔΕ είναι «θεσμικά δυσμετάβλητη», διότι:

● Δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του 3ου Μνημονίου.

● Η λειτουργική και οργανωτική ανεξαρτησία της αποτελεί συμβατική υποχρέωση της Ελλάδας.

● Η δομή της συνδέθηκε με όρους χρηματοδότησης και εποπτείας.

Επομένως, δεν είναι συνταγματικά άθικτη, υπόκειται όμως σε δεσμευτική διεθνή συμφωνία της χώρας.

Ενώ η επανεισαγωγή της σε κυβερνητικό - κοινοβουλευτικό έλεγχο θα προκαλούσε την αντίδραση της Κομισιόν και των αγορών. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η ελληνική Βουλή, με κυβερνητική πρωτοβουλία, δεν μπορεί να την αγγίξει καθόλου. Για παράδειγμα, το όριο στον αριθμό θητειών ή ο περιορισμός των αρμοδιοτήτων του διοικητή της ή η υπαγωγή της σε εποπτικό έλεγχο από δημόσια αρχή, είναι εφικτά.

Οι κυβερνήσεις Μητσοτάκη δεν επιχείρησαν τίποτε απ’ όλα αυτά. Ετσι, η ανεξαρτησία της ΑΑΔΕ έγινε συνώνυμο του ανεξέλεγκτου, η δε ισχύς της αναβαθμίστηκε ακόμα περισσότερο με την απορρόφηση του ΟΠΕΚΕΠΕ. Πλέον είναι κράτος εν κράτει. Και δεν υπάρχει πιο εύγλωττη απόδειξη αυτού από το γεγονός ότι η κυβέρνηση προώθησε λίγο πριν από τη λήξη της δεύτερης θητείας του διοικητή της, το 2024, νομοθετική ρύθμιση ώστε να προβλέπεται και ρητά η δυνατότητα και δεύτερης ανανέωσης (δηλαδή τρίτης θητείας). Η τρίτη πενταετής θητεία του άρχισε το 2025. Με τον ίδιο τρόπο μπορεί η θητεία του να ανανεωθεί ξανά και ξανά! Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει όριο τις 2 θητείες, αλλά ο αν(εξ)έλεγκτος επικεφαλής της ΑΑΔΕ μπορεί να είναι -αφού δεν απαγορεύεται- ισόβιος!

Η ώρα νομοθετικής ρύθμισης που να περιορίσει το ανεξέλεγκτο της ΑΑΔΕ και του εκάστοτε διοικητή της έχει έρθει προ πολλού. Η μνημονιακή θεσμική «ανωμαλία» πρέπει να εξαλειφθεί – και η δημόσια συζήτηση γι’ αυτό πρέπει να ανοίξει.

Εκτός και αν ισχύει και γι’ αυτό το ανεξέλεγκτο η ρήση του Γιάννη Στουρνάρα «Η Ελλάδα θα γίνει ξανά κανονική χώρα σε 40 χρόνια»…

Απόκλιση και στο βαθμολόγιο

Το νέο σύστημα περιγραμμάτων και βαθμολογίου της ΑΑΔΕ (ΠΘΕ + βαθμολογική κατάταξη θέσεων) θεσμοθετήθηκε ως αδιαφανής παρέκκλιση από τον «κανονικό» Υπαλληλικό Κώδικα. Συγκεκριμένα, το νομοθετικό πλαίσιο προβλέπει ότι η ΑΑΔΕ «κατά παρέκκλιση» μπορεί να εφαρμόζει δικά της κριτήρια για προαγωγές, μετακινήσεις και εξέλιξη. Αυτό σημαίνει ότι οι αποφάσεις για κατάταξη θέσεων και προαγωγές δεν υπόκεινται αναγκαστικά στο ίδιο αυστηρό πλαίσιο διαφάνειας που διέπει άλλες δημόσιες υπηρεσίες αλλά υπόκειται στην αυθαίρετη βούληση της διοίκησης. Με άλλα λόγια: το θεσμικό πλαίσιο αφήνει μεγάλη διακριτική ευχέρεια στη διοίκηση της ΑΑΔΕ - χωρίς εγγυήσεις για αντικειμενικότητα, διαφάνεια και λογοδοσία.

Επιπρόσθετα, η δυνατότητα της διοίκησης να καθορίζει «περιγράμματα», «βαθμούς θέσεων» και υπηρεσιακή εξέλιξη χωρίς εξωτερικό έλεγχο ή διαφανείς, σταθερές διαδικασίες δημιουργεί μεγάλο ρίσκο αυθαιρεσιών. Η εξάρτηση της καριέρας των υπαλλήλων από αποφάσεις της διοίκησης (που δεν υπόκεινται στους κοινούς κανόνες του Δημοσίου) ενισχύει το πελατειακό σύστημα.

Στο πλαίσιο αυτό και όπως προ πολλού είχαν καταγγείλει οι εφοριακοί, ενώ επί σειρά ετών η ηγεσία της ΑΑΔΕ και η πολιτική ηγεσία μιλάνε για αριστεία και αξιοκρατία, αυτό που στην ουσία εγκαθιστούν είναι η νομιμοποίηση της αδιαφάνειας και των «παραδιαδικασιών». Διαδικασίες που ακολουθούνται α λα καρτ και διαφοροποιούνται προκειμένου το αποτελέσματα να είναι το… «επιθυμητό». Χρονοβόρες διαδικασίες επιλογής και μοριοδοτήσεις υποψηφίων που ανατρέπονται με το «πολυεργαλείο» της συνέντευξης. Και όπου φυσικά η «συνέντευξη» δεν αρκεί, ενεργοποιείται η πρόβλεψη της «ειδικής αιτιολογίας», το έσχατο υπερόπλο στα χέρια του διοικητή, προκειμένου… ο τελευταίος στην κατάταξη να έρθει πρώτος.

Η επιμονή της ηγεσίας της ΑΑΔΕ στην άρνηση δημοσιοποίησης των μορίων του κάθε υποψηφίου-διεκδικητή μιας θέσης, το ασαφές πλαίσιο διενέργειας των συνεντεύξεων, η επιλεκτική προκήρυξη θέσεων και φυσικά η συνεχής επίκληση της «ειδικής αιτιολογίας» επιβεβαιώνουν απλά τη διάχυτη εικόνα περί αδιαφάνειας και αναξιοκρατίας.

Επιβεβαίωση άλλωστε της παραπάνω κατάστασης αποτέλεσε και η πρόσφατη κανονιστική απόφαση για τη στελέχωση των Θέσεων Εργασίας Ειδικής Βαρύτητας, με τα διαφορετικά κριτήρια επιλογής. Επαναλαμβανόμενες εξετάσεις, αξιολογήσεις, εκπαιδεύσεις και… επανεκπαιδεύσεις και διαρκή φίλτρα προκειμένου να γίνει κάποιος «βοηθός ελεγκτή». Αντιθέτως, συνέντευξη, «ειδική διαδικασία» και μη ανακοινώσιμα κριτήρια για την επιλογή των «εμπειρογνωμόνων» και των «ημετέρων».

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο «εσωτερικό». Η λειτουργία της ΑΑΔΕ, η φορολογική δικαιοσύνη και η αποτελεσματικότητα του κράτους στο σύνολό του τίθενται σε κίνδυνο - εξαιτίας ενός κακώς δομημένου συστήματος εξέλιξης προσωπικού.

Ξοδεύει για να χτίσει την εικόνα της

Η φορολογική διοίκηση είναι το σημείο όπου το κράτος συναντά τον πολίτη χωρίς μεσάζοντες. Εκεί δεν υπάρχουν συνθήματα, υπάρχει αποτέλεσμα. Ή ο πολίτης εξυπηρετείται ή δεν εξυπηρετείται.

Τα τελευταία χρόνια, υπό τη διοίκηση του Γιώργου Πιτσιλή, η ΑΑΔΕ έχει επενδύσει τεράστιο πολιτικό και οικονομικό βάρος σε ένα αφήγημα μετασχηματισμού: ψηφιακά άλματα, νέες υποδομές, κέντρα επικοινωνίας, σύγχρονη εμπειρία. Η εικόνα που εκπέμπεται είναι αυτή μιας διοίκησης που αφήνει πίσω της το παλιό. Ωστόσο, η υπερσυγκέντρωση των υπηρεσιών, η περιπέτεια του ΚΕΦΟΔΕ, η βίαιη ψηφιοποίηση των φορολογικών διαδικασιών και η δημιουργία απερίγραπτης ψηφιακής γραφειοκρατίας, που πολλαπλασίασαν αντί να απαλύνουν τα πάθη των φορολογουμένων και των φοροτεχνικών, η νεότερη εμπειρία του ΚΕΦ (Κέντρο Εξυπηρέτησης Φορολογουμένων), επαναφέρουν το κρίσιμο ερώτημα: Οι μεταρρυθμίσεις και οι πόροι που καταναλώνονται αποσκοπούν πρωτίστως στο να δουλεύει καλύτερα η υπηρεσία ή για να μας πείσει ότι δουλεύει καλύτερα;

Το Κέντρο Εξυπηρέτησης Φορολογουμένων, το γνωστό my1521, φτάνει περίπου τα 20 εκατ. ευρώ με ΦΠΑ. Πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες παρεμβάσεις στη σχέση κράτους - φορολογουμένου.

Κανείς δεν μπορεί να πει ότι τέτοιες υποδομές δεν χρειάζονται - το αντίθετο. Ομως το ενδιαφέρον αρχίζει όταν κοιτάξει κανείς προσεκτικά τι περιλαμβάνει το συνολικό πακέτο. Δίπλα στα πληροφοριακά συστήματα και τις λειτουργικές ροές, υπάρχει ολόκληρος μηχανισμός: επικοινωνιακή στρατηγική, πλάνα δημοσιότητας, παραγωγή περιεχομένου, παρουσίαση στα Μέσα, εκδηλώσεις, συνεχείς απολογιστικές. Εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με απλή ενημέρωση, αλλά με συστηματική παραγωγή δημόσιας εικόνας. Ετσι, το κράτος δεν χρηματοδοτεί μόνο την υπηρεσία, αλλά και την πεποίθηση ότι η υπηρεσία είναι επιτυχημένη.

Σαν να μην έφτανε αυτό, τρέχει παράλληλα και το έργο rebranding - περίπου 2,3 εκατομμύρια με ΦΠΑ. Γιατί χρειάζεται rebranding η ΑΑΔΕ, ώστε να πρέπει να ξοδευτεί αυτό το ποσό;

Πρόκειται για σαφή επιλογή προτεραιοτήτων. Γιατί κάθε ευρώ που κατευθύνεται σε καμπάνιες, αφαιρείται από τη χρηματοδότηση για πρόσληψη προσωπικού πρώτης γραμμής, στελέχωση υπηρεσιών άμεσης επαφής και εξυπηρέτησης του πολίτη, ενίσχυση ελέγχων, καθημερινή υποστήριξη. Κι αυτό είναι πολιτική απόφαση.

Η διοίκηση του Γ. Πιτσιλή έχει κάθε δικαίωμα να υπερασπιστεί τις επιλογές της. Αυτό όμως προϋποθέτει στοιχειώδη αίσθηση της υποχρέωσής της για λογοδοσία. Στο πλαίσιο αυτό πρέπει να δώσει στη δημοσιότητα αριθμούς:

Οχι γενικές αναφορές σε βελτίωση, όχι παρουσιάσεις, όχι επιλεγμένα παραδείγματα, αλλά αριθμούς που να δείχνουν:

● Πόσο μειώθηκε η αναμονή

● Πόσο επιταχύνθηκε η επίλυση

● Πόσες επισκέψεις στην Εφορία αποφεύχθηκαν

● Πόσοι ικανοποιημένοι είναι οι πολίτες.

Αν δεν δημοσιοποιούνται τέτοια στοιχεία, τότε ο πολίτης το προσλαμβάνει ως έλλειψη σεβασμού, έλλειψη διάθεσης για λογοδοσία. Και η «σκιά» μεγαλώνει. Πολύ περισσότερο όταν στο γενικότερο τοπίο των δημόσιων συμβάσεων παρατηρείται ισχυρή και συστηματική παρουσία συγκεκριμένων εταιρειών επικοινωνίας, οι οποίες επανέρχονται συνέχεια σε έργα υπουργείων και οργανισμών. Διότι τότε δημιουργείται η αίσθηση πως έχει δημιουργηθεί ένα κλειστό «οικοσύστημα» όπου οι ίδιοι «παίκτες» αναλαμβάνουν ξανά και ξανά την κατασκευή της δημόσιας εικόνας του κράτους για λογαριασμό της κυβέρνησης και των κατά περίπτωση ιθυνόντων.

Μήπως τελικά οι μεταρρυθμίσεις είναι το μέσον και η διαχείριση της εικόνας τους ο σκοπός;

www.efsyn.gr