Ενεργειακό σοκ στην Ευρώπη από τον Απρίλιο. «Οι συνέπειες θα παραμείνουν ακόμα κι αν τελειώσει ο πόλεμος».

Ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, προειδοποίησε για ενεργειακό σοκ από τον Απρίλιο στην Ευρώπη, τονίζοντας πως ο πόλεμος στο Ιράν αποτελεί τη «μεγαλύτερη απειλή για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια στην ιστορία». «Πολύ πέρα από ό,τι θα μπορούσαμε να φανταστούμε».

Όπως τόνισε ο Φατίχ Μπιρόλ, οι διαταραχές στην προσφορά πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή θα αυξηθούν τον Απρίλιο και θα αρχίσουν πλέον να επηρεάζουν δομικά την ευρωπαϊκή οικονομία, καθώς το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ περιορίζει σημαντικά τις προμήθειες.

Περισσότερα από 12 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου έχουν ήδη χαθεί από την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν, εξαιτίας των επιθέσεων της Τεχεράνης σε ενεργειακές υποδομές στην περιοχή και των περιορισμών στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών, πρόσθεσε και εξήγησε πως η κατάσταση θα είναι πολύ χειρότερη τον Απρίλιο, καθώς αρκετά φορτία πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) που έφτασαν τον Μάρτιο είχαν συμφωνηθεί πριν από την έναρξη του πολέμου και συνέχισαν κανονικά προς τους προορισμούς τους.

«Η απώλεια πετρελαίου τον Απρίλιο θα είναι διπλάσια σε σχέση με τον Μάρτιο, πέραν της απώλειας LNG. Αυτό θα μεταφραστεί σε αύξηση του πληθωρισμού και θα περιορίσει την οικονομική ανάπτυξη σε πολλές χώρες», δήλωσε.

Η τρέχουσα διαταραχή στην προμήθεια πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου είναι χειρότερη, συνολικά, από τις πετρελαϊκές κρίσεις του 1973 και του 1979, καθώς και από την απώλεια ρωσικών ποσοτήτων φυσικού αερίου λόγω της εισβολής της Μόσχας στην Ουκρανία το 2022, τόνισε Μπιρόλ. Περίπου 40 βασικές ενεργειακές υποδομές στη Μέση Ανατολή έχουν υποστεί ζημιές από την έναρξη του πολέμου και θα χρειαστεί χρόνος για την αποκατάστασή τους, πρόσθεσε. «Οδεύουμε προς μια μεγάλη, πολύ μεγάλη διαταραχή — τη μεγαλύτερη που έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα», κατέληξε ο Μπιρόλ.

«Χειρότερα από ό,τι θα μπορούσαμε να φανταστούμε»

Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα σοκ προσφοράς που απειλεί να παραλύσει τη βιομηχανία, να καθηλώσει τις αερομεταφορές, να αυξήσει τις τιμές των τροφίμων, να εκτοξεύσει το κόστος δανεισμού και να επαναφέρει τον πληθωρισμό σε επίπεδα κρίσης, σχολιάζει το Politico σε ανάλυσή του. Περίπου το 20% του πετρελαίου και του φυσικού αερίου που τροφοδοτεί την παγκόσμια οικονομία διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία το Ιράν έχει ουσιαστικά κλείσει ως αντίποινα της επίθεσης που δέχτηκε από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, απειλώντας να επιτεθεί σε κάθε πλοίο που περνά χωρίς άδεια.

Την Τρίτη, ο Ντόναλντ Τραμπ, σχολιάζοντας το χάος που έχει προκαλέσει ο πόλεμος που ξεκίνησε, έστειλε μήνυμα προς τις χώρες που αντιμετωπίζουν ελλείψεις καυσίμων λόγω του αποκλεισμού: «Θα πρέπει να μάθετε να τα βγάζετε πέρα μόνοι σας. Το δύσκολο μέρος για εμάς τελείωσε. Βρείτε το δικό σας πετρέλαιο!», έγραψε στο Truth Social.

Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο είναι ζωτικής σημασίας όχι μόνο για τις μεταφορές και τη θέρμανση, αλλά και για ολόκληρη τη βιομηχανική αλυσίδα, επηρεάζοντας την παραγωγή τροφίμων, τα πλαστικά, τα χημικά και τη γεωργία. Και αυτό χωρίς να συνυπολογίζονται ελλείψεις σε άλλους πόρους που περνούσαν επίσης σε μεγάλο ποσοστό από τα Στενά του Ορμούζ, όπως τα λιπάσματα και το ήλιο, που χρησιμοποιείται στην κατασκευή μικροτσίπ.

Η Ευρώπη αντιμέτωπη με το «αδιανόητο»

Μέχρι στιγμής, οι επιπτώσεις στους Ευρωπαίους καταναλωτές περιορίζονται κυρίως στις τιμές των καυσίμων. Όμως αυτό είναι μόνο η αρχή, όπως υπογραμμίζει το Politico, αναλύοντας τους κινδύνους που ακολουθούν για την ευρωπαϊκή οικονομία:

► Ελλείψεις στην ενέργεια

Σε αντίθεση με προηγούμενες κρίσεις – όπως το πετρελαϊκό σοκ του 1973 ή η ενεργειακή κρίση μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022 – η σημερινή κατάσταση επηρεάζει όλες τις μορφές ενέργειας: από το αργό πετρέλαιο και το φυσικό αέριο έως τα διυλισμένα προϊόντα όπως τα καύσιμα αεροσκαφών και το ντίζελ.

Οι αγορές βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα σενάριο που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν θεωρητικό και «αδιανόητο»: το πρακτικό κλείσιμο του σημαντικότερου ενεργειακού «σημείου ασφυξίας» στον κόσμο. Ενώ οι κρίσεις της δεκαετίας του ’70 επηρέασαν το 7% της παγκόσμιας προσφοράς, το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ αγγίζει το 20%.

Αρχικά, οι αξιωματούχοι της ΕΕ θεωρούσαν ότι η Ευρώπη θα επηρεαστεί περιορισμένα, καθώς εξαρτάται σε μικρό βαθμό από τον Περσικό Κόλπο. Ο βασικός φόβος ήταν η άνοδος των τιμών, όχι η επάρκεια. Ωστόσο, καθώς ο πόλεμος μπαίνει στην πέμπτη εβδομάδα, οι ανησυχίες επιβεβαιώνονται. Οι ασιατικές χώρες, που εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την περιοχή, ανεβάζουν τις τιμές, απορροφώντας φορτία που διαφορετικά θα κατευθύνονταν στην Ευρώπη.

Ταυτόχρονα, η Ευρώπη διαπιστώνει ότι τα φορτία LNG που περίμενε δεν φτάνουν, ενώ τα αποθέματα είναι περιορισμένα. Οι επιπτώσεις αναμένεται να γίνουν αισθητές μέσα στις επόμενες εβδομάδες.

► Περιορισμό της ζήτησης

Η πρώτη και πιο άμεση επίπτωση είναι ήδη ορατή: η αύξηση των τιμών καυσίμων. Η τιμή της βενζίνης Euro Super 95 αυξήθηκε περίπου κατά 15% μέσα σε έναν μήνα.

Οι κυβερνήσεις προσπαθούν να περιορίσουν την άνοδο, αλλά αν δεν αυξηθούν οι προμήθειες, ίσως αναγκαστούν να στραφούν στον περιορισμό της ζήτησης, το οποίο μεταφράζεται σε: λιγότερες μετακινήσεις, δελτίο καυσίμων ή ακόμα και «ενεργειακά lockdown».

Οι αερομεταφορές πλήττονται ιδιαίτερα, καθώς το κόστος καυσίμων έχει εκτοξευθεί. Οι τιμές των αεροπορικών καυσίμων έχουν υπερδιπλασιαστεί, οδηγώντας σε αυξήσεις εισιτηρίων και πιθανές περικοπές δρομολογίων.

► Βιομηχανική επιβράδυνση

Οι επιπτώσεις αρχίζουν ήδη να πλήττουν τη βιομηχανία. Ο ενεργοβόρος κλάδος των χημικών, κρίσιμος για την παραγωγή, αντιμετωπίζει σημαντικές αυξήσεις κόστους.

Η αβεβαιότητα στις τιμές ενέργειας αποτελεί πλέον έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους για επενδύσεις στην Ευρώπη. Καθώς αυξάνονται οι τιμές πρώτων υλών, το κόστος μετακυλίεται σε όλη την αλυσίδα παραγωγής. Παράλληλα, αυξάνεται το κόστος λιπασμάτων, πλαστικών και άλλων παραγώγων πετρελαίου, εντείνοντας την πίεση στη γεωργία και τη βιομηχανία.

► Στασιμοπληθωρισμός

Η αύξηση του κόστους σε μεταφορές, γεωργία και βιομηχανία οδηγεί σε υψηλότερες τιμές για τους καταναλωτές, ενώ παράλληλα επιβαρύνει τις επιχειρήσεις. Έτσι επανεμφανίζεται ο κίνδυνος πληθωρισμού, μόλις ενάμιση χρόνο μετά την προηγούμενη κρίση.

Η κατάσταση ενδέχεται να εξελιχθεί σε στασιμοπληθωρισμό: χαμηλή ανάπτυξη σε συνδυασμό με υψηλές τιμές — ένα ιδιαίτερα δύσκολο σενάριο για την οικονομική πολιτική. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει ανάπτυξη μόλις 1% για φέτος, με άνοδο του πληθωρισμού και πιθανή αύξηση επιτοκίων, που θα επιβαρύνει δάνεια, επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Αυτό δημιουργεί πίεση και στα δημόσια οικονομικά, καθώς τα ήδη υψηλά χρέη γίνονται πιο δύσκολο να εξυπηρετηθούν. Ακόμα κι αν ο πόλεμος τελείωνε σήμερα, θα χρειαζόταν τουλάχιστον ένας χρόνος για να επανέλθει η οικονομία. Όσο διαρκεί, τόσο επιδεινώνεται η κατάσταση.

«Ακόμα κι αν τελειώσει ο πόλεμος οι συνέπειες θα παραμείνουν»

Προς το παρόν, καθώς τα τελευταία τάνκερ από τον Κόλπο ξεφορτώνουν το φορτίο τους, ο χρόνος αρχίζει να μετρά αντίστροφα για τους Ευρωπαίους ηγέτες. Η ήπειρος έχει εβδομάδες, όχι μήνες, για να προετοιμαστεί για ένα σοκ που μπορεί να αλλάξει την οικονομία της για μια ολόκληρη γενιά.

«Κανείς δεν ξέρει πόσο θα διαρκέσει η κρίση, αλλά σίγουρα δεν θα είναι σύντομη», δήλωσε ο Ευρωπαίος επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν. «Ακόμα κι αν υπάρξει ειρήνη αύριο, οι συνέπειες θα παραμείνουν, καθώς οι ενεργειακές υποδομές στην περιοχή έχουν υποστεί και συνεχίζουν να υφίστανται καταστροφές».

 https://www.ieidiseis.gr