ΟΣφυγμός Απριλίου της Prorata αποκρυσταλλώνει ένα περιβάλλον διευρυμένης κοινωνικής δυσαρέσκειας, το οποίο ωστόσο δεν σκιαγραφεί με σαφήνεια εναλλακτικές διαδρομές στο πολιτικό αδιέξοδο. Στη μεγάλη τους πλειονότητα (69%) οι κοινωνικές δυνάμεις θεωρούν ότι η χώρα κινείται προς τη λάθος κατεύθυνση, εκτίμηση που συνδέεται τόσο με την οικονομική πίεση που δέχονται τα νοικοκυριά όσο και με τη γενικευμένη αίσθηση αρνητικών επιδόσεων της κυβέρνησης σε ζητήματα διαφάνειας, διαφθοράς και Δικαιοσύνης. Αν ληφθούν, δε, υπόψη και άλλα ζητήματα που απασχολούν έντονα, όπως τα εργασιακά και οι ανεπάρκειες του ΕΣΥ, διαμορφώνεται μια συνολικότερη εικόνα που χαρακτηρίζεται από απογοήτευση, θυμό, γενικευμένη ανασφάλεια αλλά και έντονη θεσμική δυσπιστία.

Το κεντρικότερο εντούτοις εύρημα του Σφυγμού αφορά τις μεταφορές του «καραβιού» και του «κάστρου», που λειτουργούν ως δύο διακριτές αλλά αλληλοσυμπληρούμενες διαστάσεις αξιολόγησης της διακυβέρνησης: η πρώτη σχετίζεται με την αποτελεσματικότητα (performance legitimacy) και η δεύτερη με τη συμπεριληψιμότητα (input legitimacy). Η επικράτηση αρνητικών περιγραφών και στα δύο επίπεδα υποδηλώνει ότι η αμφισβήτηση αγγίζει πλέον τον πυρήνα της πολιτικής νομιμοποίησης. Στην περίπτωση του «καραβιού» η κυρίαρχη αναφορά σε «λάθος πορεία» ή «έλλειψη προσανατολισμού» (72%) συνιστά ένδειξη εξασθένισης της ικανότητας για αποτελεσματική διακυβέρνηση, ενώ η εικόνα ενός «κάστρου» με περιορισμένη πρόσβαση για τους πολίτες (77%) παραπέμπει σε μια αντίληψη ασύμμετρης κατανομής τόσο της συμμετοχής όσο και των όποιων θετικών προϊόντων της διακυβέρνησης.

Εντός αυτού του πλαισίου επιμέρους υποθέσεις που απασχολούν την κοινή γνώμη λειτουργούν και ως ενδεικτικές περιπτώσεις επιβεβαίωσης της ευρύτερης τάσης. Σε ό,τι αφορά για παράδειγμα την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, η μεγαλύτερη μερίδα της κοινής γνώμης (57%) αποδίδει την ευθύνη για την κατάσταση του οργανισμού στην ίδια την κυβέρνηση, ενώ μόνο 1 στους 3 στις χρόνιες παθογένειες του κράτους, εύρημα που προτείνει την περιορισμένη αποδοχή της κυβερνητικής αφήγησης πάνω στο ζήτημα. Η αντικυβερνητική δυσαρέσκεια ωστόσο δεν μεταφράζεται και σε ενίσχυση συγκεκριμένων δυνάμεων της αντιπολίτευσης, αλλά μάλλον σε έναν συνολικότερο σκεπτικισμό και διάθεση αναστοχασμού του εκλογικού σώματος.

Είναι χαρακτηριστικό ότι η μεγαλύτερη μερίδα της κοινωνίας (34%) δεν εμπιστεύεται κάποιο πρόσωπο για την πρωθυπουργία, την ίδια στιγμή που το 37% θεωρεί ότι κανένα κόμμα δεν ασκεί ικανοποιητική πίεση στην κυβέρνηση. Εν μεσώ ενός φανερού κενού εκπροσώπησης ποιες αντιπολιτευτικές δυνάμεις είναι εκείνες που διατηρούν καλύτερη διείσδυση στους κοινωνικά ασθενέστερους, στους πιο ευάλωτους και στις νεότερες ηλικίες; Σαφώς πιο αντισυμβατικοί σχηματισμοί, όπως η Ελληνική Λύση του Κυριάκου Βελόπουλου και η Πλεύση Ελευθερίας της Ζωής Κωνσταντοπούλου. Αντίθετα, μεταξύ των υψηλότερων εισοδημάτων και των μεγαλύτερων ηλικιών η Ν.Δ. και ο πρωθυπουργός υπερτερούν με τρόπο απόλυτο έναντι όλων των ανταγωνιστών τους, είτε αυτοί διαθέτουν συμβατικό, είτε πιο αντισυμβατικό προφίλ. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον κοινωνικών παραπόνων αλλά και πολιτικής αναμονής διερευνήθηκε και η δυνητική εκλογική περίμετρος πιθανώς νέων πολιτικών δρώντων, όπως ενός φορέα υπό την ηγεσία του Αλέξη Τσίπρα και ενός υπό την ηγεσία της Μαρίας Καρυστιανού.

Και τα ευρήματα υποδεικνύουν πως περίπου το 10% σίγουρα θα στήριζε εκλογικά ένα κόμμα του πρώην πρωθυπουργού, με τη μέγιστη κατά την τρέχουσα περίοδο περίμετρο ενός τέτοιου εγχειρήματος να φτάνει το 24%. Αντίστοιχα οι βέβαιοι εκλογείς ενός σχηματισμού υπό την ηγεσία της Μαρίας Καρυστιανού ανιχνεύονται στο 6%, ποσοστό το οποίο ως μέγιστη δυνητική εκλογική επιρροή αγγίζει το 22%.

Ως προς την εκλογική επιρροή των κομμάτων η Ν.Δ. παραμένει κυρίαρχη, αλλά σε σταθερά χαμηλές πτήσεις (24,5%) και με σημαντικές εκροές ψηφοφόρων κυρίως προς κόμματα της Ακρας Δεξιάς. Στη δεύτερη θέση εντοπίζεται το ΠΑΣΟΚ (11%), ενώ ακολουθούν η Ελληνική Λύση (8,5%), το ΚΚΕ (7,5%) και η Πλεύση Ελευθερίας (7%). Τέλος, με ποσοστά πέριξ ή άνω του 3% καταγράφονται ο ΣΥΡΙΖΑ (5%), η Φωνή Λογικής (3,5%) και το ΜέΡΑ25 (3%). Το κρισιμότερο ωστόσο στοιχείο που προκύπτει από τον δείκτη πρόθεσης ψήφου του Σφυγμού της Prorata είναι ότι το άθροισμα όσων επιλέγουν «άλλο κόμμα» (11%) και όσων δηλώνουν αναποφάσιστοι (14,5%) φτάνει πλέον το 25,5%. Και τούτο το μέγεθος τεκμηριώνει τη διάθεση αναστοχασμού των εκλογέων, αλλά και τη δυσφορία που αισθάνεται μέρος αυτών απέναντι στις υφιστάμενες πολιτικές δυνάμεις - μια συνθήκη που δεδομένα μπορεί να κυοφορήσει τεκτονικές πολιτικές αλλαγές την επόμενη περίοδο.

* Επιστημονικός διευθυντής Prorata

www.efsyn.gr